Гісторыя Агратурызм Пісьменніцкія падарожжы ў пошуках шэдэўраў

Пісьменніцкія падарожжы ў пошуках шэдэўраў

-

- Рэклама -

На выстаўцы жывапісу ў мінскай галерэі Міхаіла Савіцкага су­стрэліся ма­лады пейзажыст, вы­клад­чык Беларускай акадэміі мастац­тваў Антон Вырва і вядомы пісь­меннік Віктар Карамазаў. Су­раз­моўцы спыніліся каля карціны «Крычаў», раз­гляд­валі іншыя палотны, на якіх ад­люстраваны Сож. Абодва мужчыны з Магілёўшчы­ны, з-пад Крычава, яны з асаблівым пачуццём успрымаюць родную прыроду, умеюць нетаропка назіраць за ёю, ствараючы вобразы ў фарбах і словах.

В. Карамазаў, сучаснік Рыгора Барадуліна і Гена­дзя Бураўкіна, ства­рыў цэлы пласт у беларускай літаратуры, пры­свечаны жыццю і творчасці мас­такоў. Нястомны да­след­чык сёння цікавіцца працамі маладых творцаў і піша пра іх. Напрыканцы мінулага года В. Карамазаў выдаў ужо восьмую кнігу пра беларускіх жыва­пісцаў «Пад крыжам». У яе ўвайшлі навелы «Ван Гог», «Бабіна лета», «Макі» пра сучасных пейзажыстаў А. Вырву, Міколу і Марыю Ісаёнкаў.Чытаць далей…

Каб спасцігнуць жыццёвыя пуцявіны мастакоў Вітольда Бялыніцкага-Бірулі, Стані­слава Жукоў­скага, Антона Бархаткова, Гаўрылы Вашчанкі, Мі­калая Неўрава, пісь­меннік неаднойчы вы­праўляўся ў працяглыя ванд­роўкі. Ён падарожнічаў па Магілёў­шчыне, навед­ваючы вёску Крынкі на беразе Друці ў пошуках ся­дзібы бацькоў Бялыніцкага-Бірулі, бываў на Віцебшчыне на возеры Няшчэрда, ванд­раваў па Цвяр­ской губерні і надоўга спыняўся ў Гарусаве, дзе жыў Біруля і дзе яшчэ раней маляваў сваю карціну «Над веч­ным спакоем» Ісак Левітан. В. Карамазава захап­лялі вандроўкі з руж­жом і палітрай Бірулі, ён шукаў дом С. Жукоў­скага ў Старой Волі. З 1996 г. пісь­меннік ла­дзіў пленэры памяці В. Бялыніцкага-Бірулі ў Ма­гілёве, право­дзіў літаратурныя чытанні ў Шклове, Бабруйску, Крычаве, Мсці­славе.

Віктар Філімонавіч лічыць сябе ў глыбіні душы лясным чалавекам, таму што давялося яму пажыць і па­працаваць у лясніц­тве ў вёсцы Лімень на Чэрыкаўшчыне. Хаця тады ён ужо скончыў факультэт журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта і меў досвед працы ў раённым друку.

– У Крычаве была мая хата, родныя магілы, жыла старэнькая маці, там мае пачаткі і працягі ўсіх сцяжынаў зямных і пачуццяў, маральныя падмуркі, – успамінае пісьменнік. – Шмат значыць для мяне Лімень, вёсачка пад Чэрыка­вам. У 1918 – 1924 гг. там знаходзілася школа-камуна, якую ўзначаль­ваў Ма­дэст Лепяшын­скі. Там вучыліся будучы кампазітар Ісак Любан і прафесар Іван Гутараў. Пасля вайны ў Лімені існавала школа леснікоў, быў запаведнік баб­роў і вальер высака­родных аленяў. Егеры вялі до­гляд і навуковыя да­следа­ванні. Я пасябраваў з леснікамі, у 1986 г. напісаў там раман «Пушча» і паляўні­чыя апавяданні. Потым лес і вёска аказаліся ў зоне радыя­цыйнага забруджання.

– Летась адзначалася 145-год­дзе Бялыніцкага-Бірулі. Раскажыце, калі ласка, як вы зацікавіліся яго жыццём?

– Рэдактар «Нёмана» Анатоль Кудравец папрасіў напісаць эсэ пра пейза­жыста. Я пайшоў у архіў і знайшоў цікавыя запісы пісь­менніка Войніча, які пас­ля вайны меў намер пісаць кнігу пра мастака, збіраў яго рука­пісы. Там былі ўс­паміны Бірулі пра дзяцін­ства, Крынкі, Бялынічы, Друць. Гэтыя старонкі паказа­лі мне шлях да мастака. За восем гадоў ванд­ровак па слядах Бірулі я су­стрэў шмат лю­дзей, якія яго шчыра любяць, чуюць. Найбольш іх су­стракаў сярод люду простага, неказённага, у асярод­дзі мастакоў, леснікоў, паляўнічых – людзей прыроды. Пейзажысты, якія жывуць у правінцыі, – яго духоўныя дзеці.

На выстаўцы ў Мюнхене пра Бірулю гаварылі як пра майстра серабрыста-перламутравага паветра, якое маўчыць і звініць, нібы жальба струны. Ён заўсёды шукаў таямніцы жыва­пісу ў прыро­дзе, у ёй знахо­дзіў раз­гадкі жыцця чалавека, лёсу. Як бывалы паляўнічы, ведаў, што кожнае імгненне ў прыро­дзе дае новы ключык да зямных сакрэтаў, а падабраць адзіны па­трэбны ключык – гэта значыць упільнаваць сваё імгненне, чакаць і дачакацца, схапіць на пэндзаль і пакінуць на палатне.

Напісаўшы аповесць пра Бялыніцкага-Бірулю «Крыж на зямлі і поўня ў небе», я зацікавіўся творчасцю яго сябра Стані­слава Жукоўскага з Пружанаў. Потым напісаў аповесць «Брат мой духоўны» пра Антона Бархаткова, які лічыў сябе вучнем Бірулі.

– Віктар Філімонавіч, а як вы спасцігаеце асобу мастака?

– Цяжка пісаць пра мастакоў, якія жылі і памерлі, таму што ў нас няма архіваў. Але мне не патрэбная ўся бія­графія мастака. Мне трэба быць моцна ўражаным яго творчым, духоўным по­дзвігам або яго трагедыяй, ёю запаліцца, у яе ўвайсці і яе раз­гадаць. Гэта можна зрабіць маючы ўсяго некалькі даставерных фактаў з жыцця, але такіх, што даюць дастатковую і лагічную прастору для псіха­лагічнага мастацкага аналізу. Такая праца па­трабуе майго ўласнага жыццёвага вопыту не менш, чым жыццёвага вопыту літаратурнага героя. І гэта, падкрэслю, не ёсць выдуманая праўда. Пад ёй грунт больш моцны, чым пад нейкім асобным бія­графічным і гістарычным фактам.

У аповесці «Зямля Фердынанда», што ўвайшла ў новую кнігу «Пад крыжам», я да­следаваў праблему адрыву мастака ад родных каранёў, спрабаваў спасцігнуць, чаму Фердынанд Рушчыц пера­стаў маляваць і пера­ключыўся на выклад­чыцкую дзейнасць. Я зразумеў гэтую драму і даў адказ у аповесці. Мастак павінен трымацца свайго асярод­дзя, сваёй глебы, сваіх традыцыяў, школы. Як толькі ён пачынае мяняць іх, то губляе сваю непаў­торнасць.

– А як вы расчыталі трагічны лёс выдатнага рускага мастака Мікалая Неўрава?

– У 1964 г. у якасці карэспандэнта «Магілёў­скай праўды» я накіраваўся з Друцка ў Лыскаўшчыну, што пад Круглым. Абыхо­дзячы па сівым купніку заліты вадой баль­шак, я выйшаў на вясковыя могілкі і там спыніўся перад вільготным курганком з дошчачкай на крыжы і надпісам на ёй «Мікалай Васільевіч Неўраў». У маі 1996 г. непадалёк Лыскаўшчыны прахо­дзіў пленэр пейзажыстаў, і мы з А. Бархатковым выкраілі дзень, каб пабываць на магіле Неўрава. Я не ставіў за мэту ахапіць у сваім творы ўсё жыццё Неўрава. Мне хацелася ўбачыць мастака такім, якім ён быў у нашай вёсцы, – рэалістам-народнікам, чалавекам высокай культуры, вялікай душы і мужнай шчырасці, творча актыўным, убачыць мастака ў асярод­дзі тагачаснай прыгнечанасці і пакоры, выявіць яго рэакцыю на небяспеку, якая прывяла Неўрава да трагічнага сыходу з жыцця. У Лыскаўшчыне і ў суседніх вёсках захавалася памяць пра мастака, і гэта дазволіла мне стварыць яго вобраз у рамане «Мастак і парабкі».

Гутарыла Эла Дзвінская

Папярэднi артыкулПа мясцінах героя
Наступны артыкулПрысвячэнне зборніку і эпосе
Уладзiмiр Гiлеп
Уладзiмiр Гiлепhttp://www.bfk.by
Галоўны рэдактар

НАПІСАЦЬ АДКАЗ

Калі ласка, увядзіце ваш каментар!
Калі ласка, увядзіце ваша імя тут

Апошнія навіны

Падпішыцеся самі, падпішыце родную школу — інструкцыя, як аформіць падпіску праз інтэрнэт

Як падпісацца на «КРАЯЗНАЎЧУЮ ГАЗЕТУ» не адыходзячы ад камп'ютара? Зрабіць гэта цяпер можна на сайце «Белпошты». Для гэтага:

Школьнае краязнаўства

Дзеля развіцця навукова-даследчай дзейнасці як эфектыўнага чынніка павышэння якасці адукацыі і ўсебаковага развіцця асобы навучэнцаў пры канцы...

Унук – пра дзеда, майстра фатаграфікі

Асабістымі ўспамінамі пра знакамітага майстра мастацкай краязнаўчай фатаграфіі Яна Булгака падзяліўся яго ўнук Богдан Булгак. (Нагадаем нашым...

Да ўвагі! Полацк!

Сёння часам можна пачуць: «Навошта нам Полацк? Нам хапае і гісторыі Вялікага Княства Літоўскага». Гэтыя людзі забылі,...
- Рэклама -

Жыццё для працы, для кніг, для людзей

Хачу расказаць пра свайго прадзеда Васiля Паўлавіча Голуба, дзеда майго бацькі. Нарадзiўся ён у вёсцы Параслішча Акцябрскага...

«Зносіны» з мінуўшчынай

«Малая радзіма – вялікая гісторыя» – пад такой назвай у Пескаўскай сельскай бібліятэцы адбылося чарговае пасяджэнне аматарскага аб'яднання...

Варта прачытаць

Школьнае краязнаўства

Дзеля развіцця навукова-даследчай дзейнасці як эфектыўнага чынніка...
- Рэклама -

Вам таксама можа спадабацца
Рэкамендуем вам