Гісторыя Агратурызм Выданні краязнаўцаў краіны

Выданні краязнаўцаў краіны

-

- Рэклама -

Абярэг для землякоў

 Аўтар больш як 200 публікацыяў у кнігах, навуковых зборніках і перыя­дыч­ных выданнях (у тым ліку – у «Краязнаўчай газеце») Святлана Кошур з Карэлічаў нядаўна выдала чарговую, восьмую, кнігу пра родныя мясціны – «Залатая падкова Свіцязі».

З некаторымі яе працамі – кнігамі «Вяртанне на Радзіму» (2002) і «Зямля Карэліцкая і яе славутыя людзі» (2009) – нашыя чытачы знаёмыя. Новае выданне запрашае ў вандроўку па ваколіцах славутага возера Свіцязь. Гэтае месца становіцца адпраўною кропкаю.

Напачатку аўтар настройвае на адпаведны лад вершам знакамітага нараджэнца гэтых мясцінаў, падае вытрымку з верша Адама Міцкевіча «Свіцязь»:

Мiж дpэў, бы ў вянoчкy, aдкpыeццa вoкy

Тaм вoзepa Свiцязь, як дзiвa.

Як быццaм xтo шыбiнy лёдy звыcoкy

Сюды aпycцiў бepaжлiвa.

А здapыццa быць тyт нaчнoю пapoю,

Зacтынeш, aддaўшыcя чapaм:

Рoй зop нaд тaбoю, poй зop пaд тaбoю

І мecяцы двa пepaд твapaм!Чытаць далей…

Koszur_01Першы, аднайменны, артыкул «Залатая падкова Свіцязі» распавядае пра навакольныя вёскі Асташын, Мірацічы, Валеўка, Радагошча, Чамброў, Райца, Малюшычы, Валокі, Варонча, Цырын, Карчова, Мядзвядка, Беразавец, запрашае на месцы былых маёнткаў (у тым ліку ў Туганавічы), а таксама ў Мір і Карэлічы. У кожнай кропцы гэтага своеасаблівага маршруту адкрываюцца свае цікавосткі і таямніцы. А рас­по­вед пра райцэнтр дапоўнены вытрымкамі з дзённіка Міхаіла Казіміра Радзі­віла Рыбанькі, дзе згадваюцца падзеі, звязаныя з тагачаснымі Карэлічамі. Асоб­ныя артыкулы прысвечаныя цікавым людзям гэтага краю – Якаву Бязмену з вёскі Крас­нае (ён стаў прататыпам Сымона Тургая з трылогіі Якуба Коласа «На рос­танях»), настаўніцы Аляксандры Зотавай (якая сябравала з Якубам Коласам), паэту Янку Журбе, начальніку карэліцкай пошты Паўлу Богушу, мастакам Валян­ціну Рамановічу, Эдварду Кучынскаму, Аляксею Будзейку, Мікалаю Панасенку і Уладзіміру Ешману, літаратарам і навукоўцам Уладзіміру Навумовічу і Але Пет­рушкевіч… Багата персаналіяў па навукоўцах, якія нарадзіліся на Карэліччыне, знойдзе чытач у артыкуле «На ніве асветы»: канструктар і тэхнолаг Аляксандр Раковіч, фізік Андрэй Богуш, вучоны-ветэрынар Аляксандр Богуш, вынаходнік, дарожны будаўнік Мікалай Вырко, энергетык Аркадзь Качан, кандыдаты тэхнічных навук Сямён Карповіч і Юрый Сініца, матэматык, прафесар Уладзімір Конюх, педагог і матэматык Георгій Булдык, філолаг Іван Булдык, філосаф, прафесар Павел Кікель, селекцыянер-бульбавод Георгій Піскун ды іншыя.

Шмат увагі ў кнізе прысвечана расповядам пра час, калі раён быў у складзе Польшчы, пра перыяд калектывізацыі і раскулачвання, пра гады фашысцкай акупацыі. «Давялося мне чуць ад састарэлых людзей, — піша С. Кошур у артыкуле “Абярэг для землякоў”, — што ў гады вайны ў вёсках узнавіўся абрад ткання ручніка-абыдзенніка, які з даўніх часоў меў ахоўную функцыю і вырабляўся ў час агульнага няшчасця. Некалькі жанчын адной вёскі збіраліся разам у адну хату, каб на працягу дня ці ночы спрасці і выткаць абярэг. Ткалі яго калектыўна за мінімальны тэрмін. Пад час працы ўсе ўдзельнікі абраду павінны былі захоўваць маўчанне». І далей распавядае пра вёскі, дзе праходзіў гэткі абрад, пра лёсы салдатаў Вялікай Айчыннай, якія з іх пайшлі на фронт.

Koszur_03Цыкл артыкулаў «У гады калектывізацыі» распавядае пра пакручастыя лёсы дбайных вяскоўцаў, якія з працы маючы болей «положеного», былі залічаныя да кулакоў, не маглі нават пры ўсім сваім жаданні стаць калгаснікамі, а нехта і ўво­гуле патрапіў у сібірскую старану, на высылку, дзе з цяжкасцю выжывалі. Нехта спрабаваў дабіцца паслаблення – звярталіся асабіста і пісьмамі ў дзяржаўныя ўстановы. У кнізе прыведзены цікавы ліст сямнаццацігадовага Леа­ніда Кузьміча з вёскі Горныя. Перад Генералісімусам Сталіным ён хадайнічаў за дзядулю Яўстафія Рыгоравіча Кузьміча. «Ветливо прошу вас дарагой папаша па­мочь нашему гору. Мы дети сироты, отец наш погиб на фронте Отечественной войны в 1945 году, а мать вышла замуж в 1946 году, – пісаў хлопец. – Просим Вас дарагой и любимый папаша взять во внимание наше сельскохозяйственное палажение, так как мы остались сиротами и сейчас живём в одном доме с де­душкой и бабушкой которые уже нетрудоспособные а мы ещё несовершен­но­летние, дедушку обложили сельскохозяйственным налогом которого он не всо­стоянии выплатить. (…) Прошу Вас не откажите в маей прозьбе. 30 января 1949 г.». Праўда, пісьмо не дапамагло, Баранавіцкі аблвыканкам пакінуў рашэнне ў сіле. А вось ліст да Сталіна ды іншыя тагачасныя дакументы аб кулацкіх гаспадарках цяпер захоўваецца ў музейнай экспазіцыі «Зямля і людзі».

Багата іншых матэрыялаў можна пабачыць у карэліцкім музеі «Зямля і лю­дзі», якому 25 гадоў жыцця аддала С. Кошур. І пра кожны яна можа распа­вядаць цікавыя гісторыі. Некаторыя змешчаныя ў новай кнізе. Ёсць тут і расповед пра яе сямейны фотаальбом. Лёсы сем’яў яе бацькоў Ганны Пракопаўны з роду Грынько і Андрэя Антонавіча Пыско, сям’і Надзеі Андрэеўны Кузьміч (якая адна га­давала сына Аляксандра, будучага мужа аўтара кнігі) цесна знітаваныя з цэлаю эпохаю. У 1935 годзе сям’я Пракопа Грынько з Чырвонай Слабады была рэпрэ­са­ваная і высланая ў архангельскую тайгу. Як там жылі і выжывалі яны і падобныя да іх небаракі – асобная гісторыя. А інжынер-мостабудаўнік Ілля Пыско так і не па­працаваў па спецыяльнасці – у 1941 годзе загінуў з аднакурснікамі, абараня­ючы Маскву. І з такіх дзясяткаў кароценькіх гісторыяў складаецца гісторыя эпохі, у якой нараджаліся і сталелі пакаленні дзядоў і бацькоў чытачоў нашай газеты.

Koszur_02Кніга таксама багата ілюстраваная. Тут можна выдзеліць аж тры своеасблівыя альбомы. Фотаальбом сямейны, на аснове якога спн. Кошур распавядае аб падзеях мінулага стагоддзя, фотаальбом, прысвечаны землякам (вядомым і звычайным грамадзянам), лёсы якіх звязаныя з Карэліччынай, і альбом рэпрадукцыяў жывапісных і графічных твораў мясцовых мастакоў.

Цешыць, што дзесяцігоддзі, аддадзеныя Святланай Андрэеўнай працы ў краязнаўчым музеі, сталіся перыядам збірання і сістэматызацыі сведчанняў і дакументаў прамінулых эпохаў. І матэрыялы тыя не засталіся ляжаць у запасніках – выходзяць у выглядзе публікацыяў у перыядычных выданнях, у кнігах. Гэта – своеасаблівы летапіс Карэліцкага краю. Не кожны рэгіён можа пахваліцца, што мае гэткага даследчыка. Зямлі на падкове Свіцязі пашанцавала.

 Уладзімір ПУЧЫНСКІ

 

Ад рэдакцыі. У адным артыкуле складана распавесці пра шматграннае выданне. А колькі засталося па-за старонкамі кнігі! І нашыя чытачы маюць магчымасць з першых вуснаў даведацца пра свіцязянскі край, задаць свае пытанні аўтару кніга «Залатая падкова Свіцязі». Зрабіць гэта можна будзе пад час сустрэчы, што неўзабаве адбудзецца ў Мінску ў рамках імпрэзаў «Мой род – мая радзіма». Запрашаем! Час і месца паведамім у наступным нумары.

Уладзiмiр Гiлеп
Уладзiмiр Гiлепhttp://www.bfk.by
Галоўны рэдактар

НАПІСАЦЬ АДКАЗ

Калі ласка, увядзіце ваш каментар!
Калі ласка, увядзіце ваша імя тут

Апошнія навіны

Падпішыцеся самі, падпішыце родную школу — інструкцыя, як аформіць падпіску праз інтэрнэт

Як падпісацца на «КРАЯЗНАЎЧУЮ ГАЗЕТУ» не адыходзячы ад камп'ютара? Зрабіць гэта цяпер можна на сайце «Белпошты». Для гэтага:

Школьнае краязнаўства

Дзеля развіцця навукова-даследчай дзейнасці як эфектыўнага чынніка павышэння якасці адукацыі і ўсебаковага развіцця асобы навучэнцаў пры канцы...

Унук – пра дзеда, майстра фатаграфікі

Асабістымі ўспамінамі пра знакамітага майстра мастацкай краязнаўчай фатаграфіі Яна Булгака падзяліўся яго ўнук Богдан Булгак. (Нагадаем нашым...

Да ўвагі! Полацк!

Сёння часам можна пачуць: «Навошта нам Полацк? Нам хапае і гісторыі Вялікага Княства Літоўскага». Гэтыя людзі забылі,...
- Рэклама -

Жыццё для працы, для кніг, для людзей

Хачу расказаць пра свайго прадзеда Васiля Паўлавіча Голуба, дзеда майго бацькі. Нарадзiўся ён у вёсцы Параслішча Акцябрскага...

«Зносіны» з мінуўшчынай

«Малая радзіма – вялікая гісторыя» – пад такой назвай у Пескаўскай сельскай бібліятэцы адбылося чарговае пасяджэнне аматарскага аб'яднання...

Варта прачытаць

Школьнае краязнаўства

Дзеля развіцця навукова-даследчай дзейнасці як эфектыўнага чынніка...
- Рэклама -

Вам таксама можа спадабацца
Рэкамендуем вам