Навіны Старонка сямейнага летапісу

Старонка сямейнага летапісу

-

- Рэклама -

Мой дзед Грыша, або

Лётчык-ас Другой сусветнай вайны з Маладзечаншчыны

Складаючы «Дрэва роду» для сваіх дзяцей і ўнукаў, з сумам заўважаю, што некаторыя «лісты» на гэтай схеме не маюць закончаных запісаў.

Чытаць далей…

Невядома, як склаўся далейшы лёс Яна Язневіча, брата бабулі Ядвігі: звесткі пра маладога салдата абрываюцца самым пачаткам 1940-х гг. Пайшоў на вайну і Лук’ян Капуцкі, брат дзеда Адама; але, кажуць, іх група навабранцаў, яшчэ не аформленая як след, раптоўна трапіла пад бомбы каля Маладзечна. Дакументаў атрымаць сям’і так і не ўдалося. Пасля вайны, у канцы 1940-х, счарнелая ад гора і несправядлівасці, хутка сышла ў нябыт і жонка Лук’яна, былая вясковая прыгажуня, слынная майстрыха і вышывальшчыца Настасся.

Salagub2Але новыя тэхналогіі прынеслі нядаўна і добрую вестку. Адзін з вядомых пошукавікаў у інтэрнэце прынёс звесткі пра лёс Рыгора Салагуба (Grzegorz Sologub), малодшага брата маёй бабулі Зосі Капуцкай, у дзявоцтве таксама Салагуб.

Рыгор Салагуб, 1918 года нараджэння, які пасля заканчэння Маладзечанскай польскай гуманітарна-адукацыйнай гімназіі імя Тамаша Зана «паехаў некуды далёка вучыцца на лётчыка» (словы бабулі Зосі), не прапаў пасля 1939 г. без вестак, а меў яшчэ доўгае жыццё, годнае і гераічнае. У часы Другой сусветнай вайны, пасля вучобы ў адмысловай лётнай школе ў Дэмбліне (сёння горад у Польшчы), стаў лётчыкам-знішчальнікам, ваяваў супраць фашысцкіх заваёўнікаў, разам з іншымі былымі навучэнцамі Дэмбліна, у складзе Каралеўскага ваенна-паветранага флоту Вялікабрытаніі.

Наш высокі, рослы, таварыскі Рыгор-Grzegorz быў сапраўдным героем Другой сусветнай вайны. Меў шмат баявых вылетаў, знішчыў пяць нямецкіх самалётаў, зваўся лётчыкам-асам. За баявую доблесць не раз быў адзначаны высокімі вайсковымі ўзнагародамі. За некалькі гадоў вайны даслужыў да звання капітана.

Пасля вайны некаторы час працаваў лётным інструктарам. Застаўся жыць у Вялікабрытаніі. Ажаніўся з мясцовай дзяўчынай і пасяліўся на ферме ў графстве Глостэршыр. Меў унукаў. Памёр 26 лістапада 1986 г. Пахаваны ў Сіндэрфорце.

Salagub3А матуля яго, Марыя Раманаўна Салагуб, мая прабабуля, тут, у Беларусі, ніколі, кажуць, пасля вайны не дазваляла памінаць Рыгора ў царкве як памерлага. Быццам адчувала што мацярынскае сэрца, і яна ўсё чакала сыночка або вестачкі якой пра яго… Дажыла яна амаль да 100 гадоў без некалькіх месяцаў і памерла ў сярэдзіне 1970-х, у сваім доме, дзе жыла з сям’ёй свайго самага малодшага сына Андрэя.

Усё сыходзіцца са звесткамі ў інтэрнэце. І «Маладзечна» (дакладней, вёска Селівонаўка амаль пад ім), і «гуманітарная гімназія», і бацьку звалі Андрэем, і «сем дзяцей» у сям’і было… А адна з дачок – мая бабуля Зося, а другая – згаданая вышэй Настасся. Гэта наш, наш дзед Рыгор, які, на жаль, пасля смерці ўжо, гэтак цудоўна адшукаўся!

SalagubСёння бацька, маці і амаль усе яго браты і сёстры пахаваныя на старых могілках у Маладзечне.

Больш за тое, аб малодшым браце майго дзеда некалькі гадоў таму ў Польшчы выйшла кніга на польскай мове: Sikora, P. Grzegorz Sologub / S.l.: Stratus, 2012. У ёй змешчана каля паўтары сотні фотаздымкаў (у асноўным ваеннага часу), здымак гімназічнага пасведчання юнага Салагуба, вясельны фотаздымак і іншыя. А таксама ёсць некаторыя кранальныя падрабязнасці яго прыватнага жыцця (даваў унукам гуляцца са сваімі вайсковымі ўзнагародамі), апошніх гадоў у старасці нашага суродзіча-героя (любіў пакорпацца ў градах, журыўся, спяваў ціха песенькі на незразумелай мове – думаю, на беларускай і польскай… і напрыканцы жыцця спаліў свой лётны мундзір).

Хто гэты аўтар Пётр Сікора? Кім прыходзіцца нашаму герою, што ў яго руках апынуліся такія дакументы і факты жыцця? Можа, гэта ўнук – сын дачкі, напрыклад, якая выйшла замуж за паляка Сікору? ці пляменнік? Там, у Вялікабрытаніі, палякаў і беларусаў-лётчыкаў пасля вайны засталося шмат (паводле кнігі Н. Гардзіенка «Беларусы ў Вялікабрытаніі», Мінск, 2010).

Добра было б сёння даследаваць новыя архіўныя дакументы ці тыя, што з’явіліся ў электронным доступе. Перад пачаткам баявых дзеянняў, як сведчыць аўтар артыкула ў інтэрнэт-энцыклапедыі, усе далучаныя польскія лётчыкі (а там былі, пэўна, і выхадцы з беларускіх земляў) прынеслі вайсковую прысягу на вернасць каралю Георгу VI. Некаторыя, не згодныя з гэтым, як наш Рыгор, не з першага разу…

Шмат цікавай інфармацыі пра палякаў і беларусаў як лётчыкаў-герояў з рознымі пасляваеннымі лёсамі я знайшла на старонках юбілейнага выдання «Киенко, Д., Сливкин, В. “Аэродром Лида – сто лет полётов”» (Смоленск, 2013) і ў іншых крыніцах. Напрыклад, гэта Стэфан Вітажэнец (1908, Ліда – 1994, Варшава), паляк-лётчык з Ліды, які таксама, як і Рыгор Салагуб, вучыўся ў Дэмбліне, але на 5 гадоў раней, удзельнік паветранай Бітвы за Брытанію, пасля вайны стаў героем Польшчы. Яшчэ – Казімір Рудкоўскі (1914 – 1995), выпускнік той жа лётнай школы, у час вайны служыў у 306-м Таруньскім знішчальным дывізіёне ў складзе брытанскіх вайскова-паветраных сілаў, як і Салагуб. І Хенрык Фларыян Віршыла (1901 – 1992), той жа дывізіён, пасля вайны лётчык застаўся жыць у Вялікабрытаніі. І многія іншыя… Слава героям – барацьбітам супраць фашысцкай пошасці і нялюдскасці!

Узіраюся ў фотаздымак з Рыгорам-гімназістам, зроблены ў сярэдзіне 1930-х гг., – і ўспамінаю радкі з верша Янкі Купалы «Сыны», напісанага прыкладна ў той жа час. Там шэсць падрослых сыноў, седзячы перад бацькам, выбіралі сабе занятак у будучым жыцці.

Сын чацвёрты: – Хачу лётаць

Птушкаю крылатай,

Мераць неба ў самалёце

Над тваёю хатай.

 

Арлянём сябе ў сне бачу,

Не знаю спакою…

Хачу быць я, мой ты бацька,

Лётчыкам-героем.

І цяпер думаю: вось такі атрымаўся працяг у рэальным жыцці Купалавага верша «Сыны» на Маладзечаншчыне ў асобна ўзятай сям’і Салагубаў.

А згаданы «лісцік» з «Дрэва роду» я запоўніла новымі звесткамі пра Рыгора Салагуба і спасылкамі на інтэрнэт і электронную версію кнігі Пятра Сікоры. З вялікай радасцю ўперамешку са смуткам.

Людміла СІЛЬНОВА, вядучы бібліёграф Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі

Уладзiмiр Гiлеп
Уладзiмiр Гiлепhttp://www.bfk.by
Галоўны рэдактар

НАПІСАЦЬ АДКАЗ

Калі ласка, увядзіце ваш каментар!
Калі ласка, увядзіце ваша імя тут

Апошнія навіны

Падпішыцеся самі, падпішыце родную школу — інструкцыя, як аформіць падпіску праз інтэрнэт

Як падпісацца на «КРАЯЗНАЎЧУЮ ГАЗЕТУ» не адыходзячы ад камп'ютара? Зрабіць гэта цяпер можна на сайце «Белпошты». Для гэтага:

Школьнае краязнаўства

Дзеля развіцця навукова-даследчай дзейнасці як эфектыўнага чынніка павышэння якасці адукацыі і ўсебаковага развіцця асобы навучэнцаў пры канцы...

Унук – пра дзеда, майстра фатаграфікі

Асабістымі ўспамінамі пра знакамітага майстра мастацкай краязнаўчай фатаграфіі Яна Булгака падзяліўся яго ўнук Богдан Булгак. (Нагадаем нашым...

Да ўвагі! Полацк!

Сёння часам можна пачуць: «Навошта нам Полацк? Нам хапае і гісторыі Вялікага Княства Літоўскага». Гэтыя людзі забылі,...
- Рэклама -

Жыццё для працы, для кніг, для людзей

Хачу расказаць пра свайго прадзеда Васiля Паўлавіча Голуба, дзеда майго бацькі. Нарадзiўся ён у вёсцы Параслішча Акцябрскага...

«Зносіны» з мінуўшчынай

«Малая радзіма – вялікая гісторыя» – пад такой назвай у Пескаўскай сельскай бібліятэцы адбылося чарговае пасяджэнне аматарскага аб'яднання...

Варта прачытаць

Школьнае краязнаўства

Дзеля развіцця навукова-даследчай дзейнасці як эфектыўнага чынніка...
- Рэклама -

Вам таксама можа спадабацца
Рэкамендуем вам